مقصود را در مقصد يافتيم و بازگشتيم و وقتى برگشتيم ، سيرمان « من الحق الى الخلق بالحق » « 1 » خواهد بود و اين سير گر چه سير افُقى و آفاقى است امّا انفسى را نيز به همراه دارد . وقتى ميهمان حق شديد درك مىكنيد كه : « هو معكم أينما كنتم . » « 2 » در اين هنگام است كه حاجى با يك نورانيت و نور خاصّى برمىگردد ، گويى كه تازه از مادر متولد شده است . « 3 » و مردم موظفند كه به زيارت حاج بروند و زيارت او ثواب بسيار دارد ؛ زيرا گذشته‌هاى او پاك شده و قبل از آن كه به معصيتى مبتلا شود ، نور خاصّى در او هست . معلوم مىشود كه : « و ارِنا مناسكنا و تُب علينا » « 4 » مسألهء « يزكّيهم » را هم به همراه خواهد داشت .

--> ( 1 ) - سالكين در وصول به مقامات سبعه ، مرتبهء طبيعت و مقام صدر و قلب و روح و سرّ و خفىّ و اخفىچهار سفر دارند كه از آنها به اسفار اربعه تعبير مىشود : الف : سير « من الخلق الى الحق » كه از اول مقام طبيعت و طبع شروع مىشود . تا پايان مقام صدر ، او با تأمل و مشاهده و تفكر در آيات آفاقى و انفسى مىفهمد اينها خالقى دارند و به حق مىرسند . ب : سير « من الحق الى الحق » كه از مقام قلب تا پايان مقام روح است . در اسماء و صفات عالى حق تعالى در وحدانيت و علم و قدرت حق بحث مىكند و سير دارد . ج : سير « من الحق الى الخلق بالحق » كه از مقام سرّ الى ما شاء اللَّه است كه از ظهورات حق در خلق مشاهداتى دارد ، از فيوضات حق تعالى در خلق شهود دارد و اين نبوّتى است در اصول و معارف دين نه اين كه نبوت تشريعى داشته باشد . اگر انباء و خبرى هست در معارف دين است نه در احكام دين و نبوت تشريعى . د : سير « من الخلق الى الحق بالحق » و اين سفر از خواص انبياى مرسل است كه در بين مردم به حق سير مىكنند و مقام نبوت تشريعى است كه مردم را به احكام الهى آشنا مىسازد و انسان با وصول به اين مرحله و مقام ، انسان كامل مىشود . ( مقدمه اسفار اربعه ، ج 1 ؛ مقدمه فصوص الحكم قيصرى ، فصل 12 ) ( 2 ) - حديد : 4 ( 3 ) - بحار ، ج 96 ، ص 385 ( 4 ) - بقره : 128